Nederlands onderwijs is Europees kampioen werkdruk

De klassen worden voller. Nederlandse leraren geven ook nog eens veel meer lesuren per jaar dan hun buitenlandse collega’s. Daarmee zijn wij Europees kampioen werkdruk. Geen gouden medaille om trots op te zijn. Is het dan raar dat de burn-outklachten stijgen?

Wanneer onderwijspersoneel gevraagd wordt wat er zou moeten veranderen in hun baan, dan staat de werkdruk steevast op nummer één. Geen wonder dat de AOb dat hoog op de agenda heeft gezet bij de cao-onderhandelingen. In het Nationaal Onderwijsakkoord – dat de AOb mede daarom niet tekende – is een zoveelste onderzoek aangekondigd. Onnodig, want we weten enorm veel over de werkdruk.

Twee factoren spelen een hoofdrol: het aantal leerlingen per leraar én het aantal lesuren per jaar. Een overzicht met een verontrustende conclusie: alle signalen die we kennen, staan op rood.

Signaal 1: De klassen worden voller
De klassengrootte – het aantal leerlingen dat een docent moet begeleiden – neemt sinds 2009 in alle sectoren flink toe. Nu hebben we over de precieze klassengrootte geen goede meerjarencijfers, wel over de leerling-leraarratio in basisonderwijs, voortgezet onderwijs en het mbo. In die laatste sector is de stijging van de klassengrootte al sinds 2006 aan de gang.

Om de volle klassentrend in kaart te brengen hebben we daarom de klas van 2006 als uitgangpunt genomen en 100 genoemd. Sinds die tijd ziet een mbo-docent 17 procent meer leerlingen in zijn groepen, hoewel dat wordt ontkend door de MBO-raad. Door investeringen als de klassenverkleining en het Convenant Leerkracht daalt tot 2008 de werkdruk in basis- en voortgezet onderwijs nog wel, maar stijgt daarna razendsnel. In 2012 zien leraren in die twee sectoren weer meer leerlingen in hun groepen dan in 2006. Voor alle onderwijssectoren betekent dat een verhoging van de werkdruk.

Leerling/leraarratio stijgt snel 


Waar komen de cijfers over de leerling-leraarratio vandaan?

De leerling/leraarratio komt voor vo en bve uit de monitor Trends in beeld van het ministerie van Onderwijs en de brief aan de Tweede Kamer van 15 november 2012 over klassengrootte. Voor 2012 zijn de gegevens afgeleid uit de leerlingenaantallen en personeelsaantallen van DUO/OCW.De gegevens zijn vervolgens geïndexeerd met 2006 als startpunt waar de ratio op 100 is gezet.


Signaal 2: Nederland scoort extreem hoog
Een paar jaar geleden was er een politieke discussie over de productiviteit van het Nederlandse onderwijs. Die moest en zou hoger. Meer doen met minder mensen, riepen politici en economen in koor.

In 2009 ontwikkelde de AOb daarom met de cijfers van de organisatie van rijke landen, Oeso, in de hand de ‘productiviteitsindex’, een getal op basis van de leerling/leraarratio en het aantal lesuren dat leraren per jaar geven. De uitkomst was duidelijk: door de volle klassen en het grote aantal uren dat hier wordt gegeven zit het Nederlandse onderwijspersoneel in de top qua productiviteit. Moest dat nog hoger?

Productiviteit kun je ook anders noemen: de Nederlandse leraar heeft een veel hogere werkdruk dan zijn collega’s in andere landen. Met de cijfers uit Education at a glance 2013 maakten we van de techniek van de oude productiviteitsindex een actuele werkdrukindex. Daarbij is het Oeso-gemiddelde op 100 gezet. In deze webversie zijn alle landen meegenomen waarvoor de Oeso alle noodzakelijke cijfers had. 

De uitkomst is nauwelijks verrassend. In alle sectoren scoort Nederland extreem hoog. In het basisonderwijs ligt de werkdruk 21 procent hoger dan het Oeso-gemiddelde. En in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs anderhalf keer dat gemiddelde. Alleen docenten in de Verenigde Staten scoren hoger, maar in Europa is Nederland werkdrukkampioen, ver boven Finland en Vlaanderen. 

Werkdrukindex primair onderwijs

Frankrijk
142
USA
138
Korea
131
Tsjechië
129
Nieuw Zeeland
126
Nederland
121
Slowakije
118
Engeland
112
Israël
110
Japan
109
Duitsland
108
OECD gemiddeld
100
Spanje
95
Slovenië
91
EU21 gemiddeld
89
Portugal
81
Oostenrijk
77
Vlaanderen
77
Finland
76
Italië
74
Estland
67
Noorwegen
63
Polen
56
Hongarije
53
IJsland
53
 

 










 

 


 








Werkdrukindex onderbouw voortgezet onderwijs

USA
172
Nieuw Zeeland
147
Korea
124
Nederland
122
Duitsland
114
Engeland
112
Frankrijk
102
OECD gemiddeld
100
Slowakije
91
Japan
91
Israel
89
EU21 gemiddeld
79
Spanje
78
Italië
77
Tsjechië
74
IIsland
70
Noorwegen
70
Portugal
67
Hongarije
67
Estland
66
Finland
59
Oostenrijk
59
Slovenië
58
Polen
58
Vlaanderen
58

Werkdrukindex bovenbouw voortgezet onderwijs

USA
174
Nederland
148
Engeland
130
Nieuw Zeeland
114
Duitsland
107
Korea
104
OECD gemiddeld
100
Slovenie
98
Finland
97
Slowakije
97
Italie
87
EU21 gemiddeld
87
Estaland
84
Hongarije
81
Tsjechië
76
Spanje
74
Frankrijk
70
Vlaanderen
69
Ijsland
68
Japan
67
Polen
65
Israel
64
Oostenrijk
63
Portugal
61
Noorwegen
55

Waar komen de cijfers van de werkdrukindex vandaan?

Voor de internationale vergelijking is gebruikgemaakt van Education at a glance 2013, dat de cijfers over 2011 bevat. Hiervan zijn de leerling/leraarratio (Indicator D2.2 gebruikt en de lesuren per jaar. Deze zijn vermenigvuldigd en geïndexeerd voor een aantal relevante landen, waarbij het Oeso-gemiddelde op 100 is gezet.


Signaal 3: Burn-out hoogst van alle beroepen 
Onderwijspersoneel heeft het hoogste percentage burn-outklachten van alle beroepsgroepen. Dat valt te lezen in de jaarlijkse arbeidsomstandigheden-enquête van TNO en het Centraal Bureau voor de Statistiek. Verontrustend is dat de burn-out volgens het laatste rapport sinds 2010 flink is gestegen. Toen ging het om 16,5 procent met burn-outklachten en in 2012 om 19,4 procent - hoger dan bij alle andere beroepsgroepen.

Toch zijn leraren ondanks die werkdruk van alle beroepsgroepen het meest tevreden over hun baan. Die tevredenheid komt onder andere doordat de zelfstandigheid in het werk groot is. Tegenover die zelfstandigheid staat dat onderwijspersoneel emotioneel erg betrokken is bij het werk, waardoor het werk volgens een op de vijf ook emotioneel belastend is. Mogelijk verklaart dat de vele burn-outklachten. En er zijn nog wat puntjes waarop de onderwijssector hoog scoort. Zo wordt er relatief meer dan in andere sectoren gepest door ‘klanten’, lees: ouders en leerlingen.

Burn-out klachten onderwijs nemen toe...

 

… en onderwijs is al topscorer burn-out klachten

Onderwijs
19,4%
Zakelijke dienstverlening
14,5%
Nijverheid en energie
14,0%
Informatie en communicatie
13,6%
Niet-commerciële dienstverlening
13,5%
Cultuur, recreatie, overige diensten
13,2%
Gemiddeld
13,1%
Commerciële dienstverlening
12,9%
Horeca
12,4%
Openbaar bestuur en overheidsdiensten
12,4%
Financiële diensten; onroerend goed
12,1%
Handel
12,0%
Bouwnijverheid
11,8%
Gezondheids- en welzijnszorg
11,8%
Vervoer en opslag
11,7%
Landbouw, bosbouw en visserij
7,5%

Waar komen de cijfers over burn-out vandaan?
Hoogste burn-out. Gegevens over de groei en de score per beroepsgroep komen uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2012 van TNO en CBS
. De burn-outklachtenscore per beroepsgroep is op Statline CBS makkelijk te vinden.



 

maak site favoriet

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren